woensdag, 27 maart 2024 23:56

Unieke verzameling scheepjes in fles

Vrijwilligers-en-oud-kaptein-Dirk-Brijs-bij-hun-nieuwste-aanwinst_steenbankDe familie van de in augustus 2023 overleden heer Dirk Brijs heeft, naar zijn wens, het Nationaal Sleepvaart Museum een groot deel van de door hem gemaakte scheepjes in fles geschonken. Ook een flink aantal maritieme boeken hebben we in ontvangst mogen nemen. In de havenzaal zal één van de vitrines worden ingericht met een groot deel van deze gift. Afgelopen februari hoopten we dit gereed te hebben, zodat de bezoekers deze zeer fraaie scheepjes in een fles kunnen bewonderen. Inmiddels is dit project voltooid. Hieronder volgt het verhaal van Dirk.

 

Vrijwilligers en oud-europoortsleepbootkaptein Dirk Brijs (rechts) bij hun nieuwste aanwinst de Steenbank

“Furiade op de helling” was het thema van de Furiade 2008. Dat zou kunnen betekenen dat de Furiade op de schop is gegaan en wordt opgefrist of dat het thema op scheepswerven, nieuwbouw of reparatie van schepen betrekking heeft. En het laatste is zeker waar. De helling van Scheepswerf De Haas was een spil in deze Furiade. Maar er gebeurde meer op scheepsbouw gebied. Geen gillende slijpschijven, geen kotteraars, geen lassers en schilders maar een kleine slaapkamer in de altijd rustige Jan Evertsenlaan. Een bureau is de helling en als de kiel gelegd wordt dan duurt het 6 tot 8 weken tot het hele karwei geklaard is. Geen dure hobby maar wel erg arbeidsintensief. En eigenlijk geen modelbouw maar een kunstvorm. Scheepjes in flessen bouwen.

dirkbrijsflessenscheepjes4Even op bezoek bij Dirk Brijs, gepensioneerd sleepbootkapitein en gepassioneerd modelbouwer:
En van zomaar even langsgaan is geen sprake. Dirk Brijs, ondanks de vele flessen een nuchtere, rustige en prettige man. Geboren in ’36 te Rotterdam en in het laatste oorlogsjaar op Terschelling beland, had van jongs af aan maritieme interesse maar mocht uiteindelijk niet gaan varen. Dirk kwam dus na de MULO op het kantoor van de Slavenburg Bank terecht. Dat was het echter niet en in 1953 kwam hij via Dirk Strijbos aan boord bij de legendarische Teun Vet. 


Dirk Brijs geconcentreerd aan het werk 
 
 

Als koksmaat/matroos o/g op de Zwarte Zee. Na o.a. op de “Blankenburg” te hebben gevaren zocht Dirk de zeevaartschool op om in 1959 als stuurman af te zwaaien. Het zwervende bestaan op de wereldzeeën nam in volle hevigheid weer toe totdat hij uiteindelijk in 1969 op de Europoortsleepboten terecht kwam. Meer regelmaat en vaker thuis bij vrouw, dochter en zoon en eind 1992 voorgoed uitgevaren.

dirkbrijsflessenscheepjes1Maar geen nood want toen kwam er echt tijd om te gaan bouwen. Het was Dirk’s schoonvader die steevast als de bodem van de fles in zicht kwam zei “het enige wat je met een lege fles kunt doen is er een scheepje in bouwen of weggooien.” Leegmaken gaat vanzelf maar er een scheepje in bouwen is toch wel iets anders. En dat blijkt als Dirk zijn grote verzameling schepen in flessen laat zien. Een glasbak zou er jaloers op zijn. Tientallen flessen staan keurig in het gelid en elke fles is gevuld met een tot in detail nagebouwd scheepje. Een vergrootglas moet eraan te pas komen om de details beter te kunnen zien. Cocktailprikkers veranderen in masten, de spoel uit een dynamo wordt railing of tuigage, ijsstokjes worden versneden tot opbouw, kortom ‘van speldenknop tot zeesleper’ gaat hier zeker op.

Een gedeelte van de verzameling scheepjes in fles bij Dirk Brijs thuis 

De vloot is uitgegroeid tot ongeveer 100 boten maar daar staan er zo’n 50 stuks van thuis. De andere scheepjes of flessen zijn bij vrienden en bekenden terecht gekomen, maar ook de burgemeester van Hatvan mag zich de trotse bezitter van een echte Dirk Brijs noemen. Het merendeel van de vloot bestaat uit sleepboten van bekende rederijen zoals Smit, Doeksen, Muller, Wijsmuller en ITC. De Zwarte Zee, Smit Rotterdam, Elbe, een Europoort sleper maar ook een buis waarmee vroeger vanuit Maassluis gevist werd. Daarmee is het voor Dirk nog niet afgelopen. In de uren dat er niet gebouwd wordt maakt Dirk een korte beschrijving van het in de steigers staande schip. Niet alleen de afmetingen en rederijnaam worden in kaart gebracht maar elk schip heeft haar eigen geschiedschrijving. Een hele uitzoekerij maar Dirk doet het met plezier. Op dit moment staat de motorreddingsboot “Brandaris” op de helling, wordt de geschiedenis vastgelegd en worden voorbereidingen getroffen voor het op stapel zetten van een loodsboot. Dirk is naarstig op zoek naar bouwtekeningen daarvan want zijn schepen moet wel zo natuurgetrouw mogelijk zijn. Met zijn precisie en geduld zal dat zeker lukken.

dirkbrijsflessenscheepjes2De bouwwijze van Dirk is anders dan gebruikelijk. Hij zorgt eerst voor een lege fles. Sowieso wordt de fles niet opengesneden. Met een klein kwastje wordt de fles, op de plek waar de zee komt, binnenin geverfd. Met veel geduld wordt daarop stopverf gedrukt en met een haakje wordt een golfpatroon aangebracht. Dan worden de golven geverfd en voorzien van witte kopjes. Inmiddels heeft Dirk ook de romp gemodelleerd en in de lengte gehalveerd en de overige onderdelen op de juiste kleur gebracht. Uiteindelijk is een sigarendoosje groot genoeg om alle scheepsdelen te bergen. Het opbouwen in de fles vangt dan aan. Bij het opbouwen moet je logisch nadenken zegt Dirk “want dan kom je een eind.” Met uiterst veel geduld en oog voor detail wordt eerst de ene helft van de romp in de stopverf gedrukt en als dat is gelukt wordt de volgende helft naar binnen geschoven.

In het museum is een speciale vitrine gereserveerd voor de verzameling scheepjes in fles van Dirk Brijs 

Opbouw, masten, sloepen, kompaspaal, richtingzoeker, radar en railing worden in de juiste volgorde geplaatst. Een stokje met een piepklein knijpertje, een raar gebogen haakmesje op een stokje en een minuscuul kwastje zijn de zelfgemaakte gereedschappen waarmee het karwei geklaard wordt. Het resultaat mag na verloop van een paar weken gezien worden. De dop kan erop en weer wordt er een huzarenstukje opgeleverd.

In het verleden exposeerde Dirk al in het Douanehuisje in Maassluis en in de Oude Kerk van Maasland. Tijdens de Furiade waren de ‘scheepjes in flessen’ te bezien in het gebouw van de Kuiperij in de Ankerstraat te Maassluis.

Detailopname van de verzameling in het museumdirkbrijsflessenscheepjes3